Obserwacje ptaków
Ptaki Polski cz.1 (
1. Dzierlatka, 2. Lerka, 3. Skowronek, 4. Dymówka (jaskółka), 5. Oknówka, 6. Pliszka żółta, 7. Pliszka górska, 8. Pliszka siwa, 9. Świergotek łąkowy, 10. Świergotek drzewny
Ptaki Polski cz.2 :
1. Gąsiorek, 2. Pluszcz, 3. Jemiołuszka, 4. Strzyżyk, 5. Pokrzywnica, 6. Rudzik, 7. Słowik szary, 8. Słowik rdzawy, 9. Podróżniczek, 10. Kopciuszek
Ptaki Polski i ich śpiew : Cierniówka, Gajówka, Kapturka, Kowalik, Łozówka, Piecuszek, Pierwiosnek, Sikora bogatka, Skowronek, Słowik szary, Świergotek łąkowy, Świerszczak, Świstunka leśna, Szczygieł, Trzciniaka, Trzcinniczek, Trznadel, Zaganiacz, Zięba.
Ptaki Polski 4 : Puchacz (sowa), Bażant, Batalion, Bąk, Cietrzew, Derkacz, Botniak stawowy, Żuraw, Łyska, Kuropatwa, Krzyżówka, Gęś gęgawa, Perkoz dwuczuby, Kszyk, Myszołów.
Ptaki Polski 6 : Puszczyk, Kania Ruda, Krogulec, Sowa Uszata, Orzeł Bielik, Czapla Siwa, Pójdżka (taka sowa), Jastrząb, Grzywacz (gołąb).
Na Yotube oczywiście wiele innych nagrań rozmaitych ptaków, np. Drozda, Rudzika, Czyżyka, Makolągwy, Wilgi, Szczygła, Kosa, Kwiczoła, Pełzacza, Paszkota, Łabędzia niemego (który wcale nie jest niemy, co najwyżej milkliwy;-) i wielu innych. Niektóre ptasie trele działaja na mnie uspokajająco bo słuchanie ptasiego koncertu, najlepiej na łonie przyrody, to niezły sposób na relaks. Polecam posłuchać też gagatka imitującego odgłosy innych ptaków (BBC Wildlife)
Czy dasz wiarę, że gołąb pocztowy jest szybszy niż Internet? Przeczytaj "W Podróży" (str.8) Szlamnik potrafi przelecieć nawet 10 tys. km bez odpoczynku, a jerzyk może osiągnąć prędkość 130 km/godz. Natomiast najszybszym zwierzęciem świata jest Sokół wędrowny (Falco peregrinus) potrafiący latać z prędkością do 350 km/h! (to szybciej niż Formuła1)
Ptasie migracje wciąż zadziwiają naukowców oraz miłośników przyrody. Fenomenem są młode bociany: po raz pierwszy wyruszając w trasę z Europy do Afryki bez rodziców, wylatują wcześniej i trafiają dokładnie w to miejsce, w które zmierzają ich rodzice. Polecam świetny artykuł "Dlaczego ptaki migrują?" w magazynie "W Podróży" (str. 54-55) Czyż ornitologia nie jest ciekawa?
Ptaki potrafią latać na wiele sposobów ale tylko maleńki koliber może w sposób kontrolowany lecieć do tyłu. Kolibry mają wyjątkowo zbudowane skrzydła mogące obracać się w stawie barkowym o 180 stopni. Dzięki temu potrafią nieruchomo zawisnąć w powietrzu przed kwiatem. Z uniesioną głową, trzymając ciało niemal pionowo, uderzają skrzydłami z częstotliwością 80 razy na sekundę, popijając z pomocą długiego dzioba nektar. Odżywianie się nektarem w locie stwarza problem: aby wyjąć dziób z kielicha kwiatu, ptak musi w locie cofnąć się do tyłu. Koliber robi to, odchylając ogon ku tyłowi, co powoduje silny ciąg wsteczny, umożliwiający opuszczenie kielicha kwiatu.
Czy wiesz, że kowalik potrafi chodzić po pniu drzewa i gałęziach głową w dół (nie podpierając się przy tym ogonem) ? Zbiera te owady, które zostały przeoczone przez ptaki chodzące głową do góry.
Jednym z najlepiej przystosowanych do życia w powietrzu jest jerzyk, który sam z siebie prawie nigdy nie porusza się po ziemi, a nawet materiał do budowy gniazda chwyta w powietrzu. W przypadku korzystnej pogody jerzyki potrafią spędzić noc w gorących warstwach powietrza, gdzie też kopulują - praktycznie wszystkie czynności życiowe są w stanie realizować latając - niesamowite, prawda?
Czy widziałeś ptaka, który z ostro zakończonymi skrzydłami leci nad łąką i nagle jak przygwożdżony z szybkim trzepotem skrzydeł zawisa w powietrzu? To Pustułka wykonująca tzw. lot trzepoczący czyli lot, podczas którego ptak utrzymuje się w miejscu. Wykonują go na przykład małe ptaki drapieżne, kiedy z góry wypatrują myszy.
Pośród ludzi to kobiety stanowią płeć piękną wyróżniającą się swoją urodą, krasą. Wśród ptaków bywa na odwrót - na przykład zimą samiec kaczki krzyżówki występuje w przepięknej wielobarwnej szacie godowej (głowa i szyja ciemnozielona z metalicznym połyskiem, na szyi biały pierścień, wierzch i spód tułowia popielaty, pierś kasztanowata, skrzydła szare z fioletowoniebieskim lusterkiem biało-czarno obrzeżonym; kuper i pokrywy nad i podogonowe czarne, sterówki białoszare) podczas gdy samica posiada delikatne upierzenie maskujące rdzawo-brunatne, które stanowi znakomity kamuflaż w gnieździe podczas odbywania lęgów.
Samica krzyżówki obserwuje otoczenie podczas snu utrzymując się na wodzie. Kaczki te potrafią spać jedną połową mózgu, podczas gdy druga połowa pozostaje aktywną.
Wskutek ewolucji ptasie dzioby nabyły różne kształty silnie zależne od sposobu zdobywania pożywienia. Siłę i zmyślność dzioba ptaki wspierają różnymi sposobami. Drapieżne pomagają sobie szponami. Krukowate (wrona, gawron), jedne z bardziej inteligentnych ptaków, dostają się do wnętrza orzechów, zrzucając je z wysokości na twarde podłoże, tak długo, aż twarda skorupa pęknie.
A czy wiesz dlaczego gdy zanosi się na deszcz jaskółki latają nisko? Bo obniża się wtedy lot owadów, które są ich pokarmem. Również wiele innych ptaków jak wróble czy wrony (krukowate) to wspaniali synoptycy.
Po sposobie trzymania ryby w dziobie przez zimorodka, dolatującego z pokarmem do swojej nory lęgowej, można rozpoznać czy przeznaczona jest ona dla piskląt czy dla niego samego. Jeśli głowa ryby znajduje się z przodu oznacza to, że zdobycz przeznaczona jest dla innego ptaka, bo gdy jest jedzona w kierunku odwrotnym do układu łusek, to źle wślizguje się do przełyku.
Według średniowiecznych wierzeń, samica pelikana miała w czasach głodu rozrywać dziobem własną pierś i krwią karmić pisklęta, stąd pelikany uważane były za symbole poświęcenia. Łabędzie (w olbrzymiej większości przypadków), podobnie jak bociany białe, tworzą wieloletnie monogamiczne pary i są uznawane za symbol wierności, trwałości związku.
Dla większości gatunków czas rozpoczęcia porannego śpiewania jest zależny od tego, jak bardzo widno jest wokoło. Ten specyficzny zegar przyrodniczy jest tak dokładny, że w pewnym przedziale czasowym poranka można godzinę rozpoznać po tym, który ptak zaczyna śpiewać. Zobacz ptasi budzik w połowie maja (wschód słońca o 4:00 czasu letniego). Więcej szczegółów
Czy oglądałeś film lub czytałeś książkę "Lot nad kukułczym gniazdem"? Zastanawiałeś się nad znaczeniem tytułu? To metafora bo naprawdę kukułka nie buduje własnego gniazda tylko podrzuca swoje jajo do gniazda innych ptaków. Gdy pisklę kukułki wykluje się wyrzuca z gniazda pozostałe jaja pasożytując na innym gatunku. Poza kukułką wszystkie inne gatunki ptaków w mniejszym lub większym stopniu troszczą się o gniazdo, jaja i pisklęta i dlatego ptaki uważane są za szczególnie troskliwych rodziców.
Największe ptaki świata to Kondor wielki (Vultur gryphus) - długość ciała 120 - 132 cm, rozpiętoć skrzydeł do 310 cm, waga 9-12 kg. oraz Sęp himalajski (Gyps himalayensis) - długość ciała ok. 122 cm, rozpiętość skrzydeł 262 - 397 cm (!), ciężar 8 - 12 kg.
Pióra są najbardziej skomplikowanym wytworem skóry w świecie zwierząt. Spełniają wiele ważnych dla życia zadań. Zapewniają ciepło i ochronę, nadają barwę, kształt oraz zapewniają powierchnię nośną do latania. Istnieją 3 typy piór. Najbliżej ciała położone są miękkie pióra puchowe, chroniące ptaka przed zimnem. Przykryte są krótkimi, zaokrąglonymi piórami pokrywowymi (konturowymi), które nadają ptakowi opływowy kształt. Wydłużone pióra skrzydeł (lotki) i ogona (sterówki) umożliwiają ptakowi podrywanie się, lot, manewrowanie i lądowanie. Niemal 1400 piór ma wróbel, około 11 000 nieduża kaczka, a 25 000 - łabędź. Cechą charakterystyczną piór jest ich lekkość - wszystkie pióra razem stanowią mniej niż 1/10 masy ciała ptaka. Pióra służą m.in. termoizolacji. Chronią organizm przed wychłodzeniem, zarazem zapobiegając przegrzaniu pod wpływem wysokiej temperatury otoczenia. Podczas chłodu nastroszone ptaki zatrzymują więcej powietrza między piórami, dzięki czemu mogą zmieniać działanie termoizolacji. Ponadto pióra chronią delikatną skórę przed urazami mechanicznymi. U większości ptaków upierzenie jest hydrofobowe tzn. nie nasiąka wodą. Pióra są elementami aparatu lotnego w postaci skrzydeł służących jako napęd i ogona jako steru i hamulca. Liczne pióra otaczające ciało nadają mu aerodynamiczny kształt, minimalizując opór powietrza. Wreszcie pióra są nośnikami barw i rysunku. Barwne wzory i kolory sprawiają, że ptak rzuca się w oczy, co pozwala ptakom rozpoznawać osobniki swojego gatunku. Wiele szczególnie jaskrawych elementów ubarwienia ma znaczenie w konkurencji rozrodczej, gdyż samica wybiera osobnika najpiękniej ubarwionego. Ubarwienie piór pełni też rolę maskującą gdy upodabnia ptaka do kolorystyki otoczenia (np.ptak o brunatnym upierzeniu niedostrzegalny na tle skał o takim samym ubarwieniu). Maskowanie się w otoczeniu zapewnia ochronę, potrzebną zwłaszcza samicom wysiadującym jaja. Upierzenie może być jednocześnie maskujące i jaskrawe, jeśli na przykład podczas rozpościerania piór nagle ukazują się białe lub barwne pola (jak "lusterka" na skrzydłach niektórych ptaków).
Ptaki budują gniazda jako schronienie, a zwłaszcza jako miejsce składania jaj, wylęgu i odchowywania potomstwa, odgrywają one również ważną rolę przy kojarzeniu par. Do ich budowy ptaki używają najróżniejszych materiałów budowlanych - jako budulca: gałęzi, patyków, trawy, liści, korzonków, łyka oraz jako wyściółki: mchu, porostów, piór i puchu roślinnego, a nawet pajęczyn Elementy konstrukcyjne są przeplatane ze sobą, wiązane lub zlepiane specjalną wydzieliną, pomieszane z mułem albo gliną. Jednak nie wszystkie ptaki budują gniazda - niektóre wykorzystują konstrukcje stworzone przez inne gatunki(np. uszatki zasiedlają gniazda po ptakach krukowatych), składają jaja w dziuplach, na półkach skalnych, w niszach i zakamarkach budynków lub też bezpośrednio na ziemi. Niekiedy gniazda stanowią przedziwne konstrukcje. Bociany białe budują ogromne gniazda z patyków i siana wysoko nad ziemią, np. na słupie telegraficznym, drzewie lub olbrzymich głazach. Gniazda bocianie należą do największych, z roku na rok są rozbudowywane (użytkowane przez wiele lat) i mogą osiągnąć pokaźne rozmiary. Ich średnica i wysokość sięgają 2 m (choć znane jest nawet gniazdo, które ma 4 m wysokości!), a waga dochodzi do 500 kg (najcięższe gniazdo ważyło 2 tony). Natomiast kolibry budują najmniejsze gniazda ze wszystkich ptaków, zrobione z mchów, traw, lekkich roślinek i pajęczyn. Gawrony i sroki budują gniazda z drobnych roślinek i gałązek ( lub zajmują gniazda innych gatunków ) w kształcie kuli przypominające jemiołę. Gniazda pingwinów często są to węgielki lub kawałki czarnych kamyków ułożone na lodzie w kupkę. Samce altanników - jak sama nazwa wskazuje - budują gniazdo w kształcie altanki ozdabiając je własnymi, pięknymi niebieskimi piórami. W środku mogą rysować piękne wzory niebieskimi jagodami. Remizy budują gniazda które najczęściej zwisają z gałązek nad wodą. W jego skład wchodzą włókna roślinne i piórka. Gniazdo remiza jest duże, w środku miękkie wyścielone piórami i ma kształt buta (kiedyś w tym celu było wykorzystywane przez ludzi!).
Wiele takich ciekawostek dostarcza ornitologia. W księgarniach można dostać bogatą literaturę dla jej adeptów. Nabyłem kiedyś i polecam:
Czy znasz przynajmniej wszystkie ptaki będące bohaterami Ptasiego radia Juliana Tuwima? ;-) Polecam też lekturę Spóźnionego słowika Tuwima oraz ptasich bajek z morałem Ignacego Krasickiego: Orzeł i jastrząb, Ptaszki w klatce, Orzeł i sowa, Słowik i szczygieł, Paw i orzeł, Jastrząb i sokół, Puchacze, Gęsi, Kot i kogut, Czapla, ryby i rak czy Kaczki dziwaczki albo Żurawia i czapli Jana Brzechwy (sporo w nich ciekawych alegorii odnoszących się do zachowań ptaków, choć czasami niesłusznie w ten sposób postrzeganych). Zachowania ptaków często są wykorzystywane w porównaniach, przenośniach - w związkach frazeologicznych jak i idiomach, niejednokrotnie są one treścią przysłów. I choć obraz kreślony przez alegorie nie zawsze jest prawdziwy a stereotypy kłamią :-) to warto jednak znać określenia, których głównymi bohaterami są ptaki.
Dźwiękonaśladowcze nazwy ptaków
Polskie nazwy ptaków odpowiadające wydawanym przez nie dźwiękom:
| puchacz | świerszczak | świstunka |
| kukułka | syczek | świergotek |
| kruk | brzęczka | krakwa |
| kwiczoł | derkacz | potrzeszcz |
| jer | turkawka | świstun |
Także nazwy łacińskie, głównie te, które zaproponował wielki szwedzki przyrodnik Linneusz oddają czasem charakterystyczne dźwięki wydawane przez te ptaki, np. Crex - derkacz, Upupa - dudek, Lullula - lerka.
Ptaki lęgowe
Poniżej 20 najpopularniejszych gatunków ptaków lęgowych w Polsce:
